Четврток, 15 Ноември 2018    PDF Печати Е-пошта
ИМПРЕСИВНИ ЦРТЕЖИ НА КАРПАТА „ЦРВЕНИЦА“ КАЈ СЕЛОТО ЛОПАТИЦА, ПРИЛЕПСКО

pelagon

На околу 1 км западно од селото Лопатица, Прилепско, во подножјето на Селечка Планина, јужно од врвот Висока се наоѓа импозантна гранитна карпа, позната како Црвеница. Карпата има полукружна форма и со стрмниот дел е свртена кон југ. Висока е повеќе од 100 м, а нејзиниот полукружен обем е околу 3 – 4 пати поголем, односно, околу 300 – 400 м. На горната страна на карпата се наоѓа поголемо зарамнето плато, кое денес е деструирано со кршење на големи камени блокови со машини од извесно претпријатие за експлоатација на минерали – гранит. На горниот дел од карпата има пристап од двете нејзини страни, а на стрмниот дел може да се пристапи од западната страна. Од таму води коса и стрмна патека по самата карпа, која води до една третина од нејзината височина, каде се доаѓа до една поткарпа со поголема површина распоредена на неколку нивоа. Оваа поткарпа од источната страна има и еден дел со мала пештера од десетина метри квадратни површина.

Карпата „Црвеница“ - ан-фас
Карпата „Црвеница“ – ан-фас

На најистурениот дел од профилот на најгорната тераса се наоѓа мала закосена ниша со издолжена неправилна форма во која се среќаваат цртежи на две антропоморфни фигури, машка и женска. Цртежите се правени со бела боја и со релативно груба, но импресивна естетика. Примитивното сликање е видливо, но симболиката која се среќава е, исто така, нагласена. Елементите укажуваат на постар датум, но без соодветно применување на методите за датирање тешко е да се каже нешто за времето на нивното настанување.

Карпата „Црвеница“ - ан-фас - од поголемо растојание
Карпата „Црвеница“ – ан-фас – од поголемо растојание

На горниот дел се наоѓа фигура на жена со необични пропорции – изразено голема глава и сразмерно помало тело, како и несразмерно долги раце, особено левата рака во која држи бројаница со крст или фигура на птица. Во десната рака држи извесна куполеста форма, односно испружената рака се наоѓа над куполестата форма.

Карпата „Црвеница“ - ан-фас - од југозапад
Карпата „Црвеница“ – ан-фас – од југозапад

Ликот на женската фигура е изразен со нагласување на очи уста и нос, како и силно изразени веѓи, а нагласена е и косата. Посебно се нагласени градите, а се чини дека фигурата е претставена со долга облека бидејќи не се распознаваат нозе.

Машката фигура се наоѓа веднаш под женската, во долниот дел од нишата. Иако според распоредот таа се наоѓа под женската фигура, остава силна импресија со ореолот околу несразмерно големата глава. Всушност, околу главата има извесни зраци или знаци кои се радијално поставени. Тоа ја нагласува нејзината важност на самиот цртеж. Во споредба со релативно малите очи и носот, устата на машката фигура е видно нагласена и со несразмерна големина. И кај машката фигура телото во споредба со главата е многу мало. Во левата рака долната фигура држи копје, а десната, се чини, испружена, но не се распознава целата нејзина должина. Нозете на машката фигура се нагласени и јасно се забележуваат.

Нишата со цртежите 2
Нишата со цртежите 2

Двете фигури на цртежот, како и другите споменати елементи се со груба, но импресивна естетика. Наткрилениот дел на поткарпата им дава заштита, но дополнително се заштитени со вдлабнатата ниша во вертикалниот профил, која е со длабочина од околу 15 см.

На рамното плато на терасата над нишата со цртежите, која е со површина од околу 3–4 м2, се наоѓаат и две мали јами, длабнатини (копули) – поголема и помала, со пречник од околу 10 см и 5 см. Веднаш до нив, од западната страна се наоѓа мазна и вдлабната површина со кружна форма со пречник од 50 до 60 см.

Машкиот лик
Машкиот лик

Целата поткарпа била дополнително заштитена со извесна конструкција на што укажуваат видливите интервенции по површината на карпата. На периферијата на терасестиот дел се забележува долго и тесно каналче, а се среќваат и други места со интервенции на човечка рака.

Просторот со цртежите се наоѓа на височина од околу 100 м, односно на околу 50 м под врвот на големата карпа Црвеница и до него се стигнува по долга и стрмна патека од западната страна на карпата. Патеката е јасно видлива, а по нејзината должина на повеќе места се среќаваат вдлабнати стапалки или држачи, кои и денес можат да се искористат за пристап до цртежите. Веројатно е дека патеката била дополнително обезбедена за полесен пристап до култниот простор.

Женскиот лик
Женскиот лик

Во пошироката околина околу карпата Црвеница се среќаваат и други наоди кои укажуваат на нејзиното некогашно значење. Имено, се среќаваат фрагменти од керамички садови, разни обработени форми по површината на околните карпи, кремен и сл.

 Толкување на цртежот

Со оглед на фактот што во нишата со цртежите женската фигура се наоѓа над машката, треба да се претпостави дека се работи за нејзино соодветно значење. Сосема е веројатно дека се работи за цртежи од праисторијата, поточно од времето на матријархатот кога жената имала посебно значење, како симбол на плодноста, како мајка, како симбол на убавина и еротска привлечност. Тоа е нагласено со бројаницата во нејзината лева рака, но и со куполестата форма под нејзината испружена десна рака, која би можела да го претставува домот, кој бил исклучива надлежност на жената, која се грижела за неговото одржување, за одгледување на децата, нивното прехранување и сл.

Зарежани делови на патеката на процесијата
Зарежани делови на патеката на процесијата

Фигурата на мажот, која се наоѓа под фигурата на жената не е со помало значење иако е во понискиот дел од вертикалната површина. Тоа сепак не мора да значи некаква хиерархија. Нејзиното значење е зголемено со ореолот околу нејзината глава, што укажува на посебно значење на мажот, можеби претставува и извесно силно божество, кое било култ во времето од кое потекнуваат цртежите. Копјето во десната рака ја нагласува улогата на мажот како ловец и заштитник на семејството, но сосема е веројатно дека овде фигурата претставува некое машко божество, култ на сигурноста на семејството, заштита од евентулани напади, како и заштита од глад во времето во кое човекот многу зависел од ловот како начин на снабдување со храна.

Од пошироката околина - карпа „Куклајца“
Од пошироката околина – карпа „Куклајца“

 Обид за датирање: Датирањето на цртежите на карпата Црвеница, како и на култното третирање на самата карпа од некогашните жители на овој простор е отежнато во условите во кои го вршам истражувањето. Сепак, тргнувајќи од симболиката употребена на цртежите, како и од скудните движни наоди од теренот, остатоците од праисториската населба која се наоѓа на околу 500 м источно од Црвеница не упатуваат на приближно датирање од 3 до 1 илјадолетите пред нашата ера. Фактот што хиерархискиот распоред на цртежите, со поставување на женската фигура над машката, може да укажува на постаро датирање, односно на времето на матријархатот, што значи во неолитот. Сепак, потребни се подлабоки анализи, археолошки истражувања, како и примена на посовремени методи на датирање, за утврдување на датумот на потеклото на овој импозантен култен објект во фасцинантната карпа Црвеница.

 

На прво место

News image

Жител на Арачиново до Спасовски: Оние со кои се сликате ни ги инфицираат со наркотици нашите деца

Жител на Арачиново до Спасовски: Оние со кои се сликате ни ги инфицираат со наркотици нашите деца во...

Историја

News image

МАКЕДОНСКОТО СОНЦЕ И КРАЛОТ ДЕМЕТРИЈ НА БРОНЗЕНИ ШТИТОВИ ОД „СТАРО БОНЧЕ“, КАЈ СЕЛОТО БОНЧЕ, ПРИЛЕПСКО

МАКЕДОНСКОТО СОНЦЕ И КРАЛОТ ДЕМЕТРИЈ НА БРОНЗЕНИ ШТИТОВИ ОД „СТАРО БОНЧЕ“, КАЈ СЕЛОТО БОНЧЕ, ПРИЛЕПС...

Иселеници

News image

Стив Пљакас и неговата посветеност на Античка Македонија (8)

СТИВ ПЉАКАС ВО ПОСЕТА НА АНТИЧКИОТ ЛОКАЛИТЕТ СТОБИ

Култура и туризам

News image

Манастирот „Св. Мала Богородица“ во Сливница – Преспа (21)

ПРЕДАНИЕ ЗА ГОЛЕМИОТ КРСТ И ЦРКВАТА СВЕТА БОГОРОДИЦА

Фељтон

News image

Александар Македонски (62)

ИЗГРАДБА НА БРОЈНИ ЗНАЧАЈНИ ХРАМОВИ ПОСВЕТЕНИ НА АНТИЧКОТО ВРЕМЕ

Your are currently browsing this site with Internet Explorer 6 (IE6).

Your current web browser must be updated to version 7 of Internet Explorer (IE7) to take advantage of all of template's capabilities.

Why should I upgrade to Internet Explorer 7? Microsoft has redesigned Internet Explorer from the ground up, with better security, new capabilities, and a whole new interface. Many changes resulted from the feedback of millions of users who tested prerelease versions of the new browser. The most compelling reason to upgrade is the improved security. The Internet of today is not the Internet of five years ago. There are dangers that simply didn't exist back in 2001, when Internet Explorer 6 was released to the world. Internet Explorer 7 makes surfing the web fundamentally safer by offering greater protection against viruses, spyware, and other online risks.

Get free downloads for Internet Explorer 7, including recommended updates as they become available. To download Internet Explorer 7 in the language of your choice, please visit the Internet Explorer 7 worldwide page.